Levha verimi ve fire: kesim planı nasıl yapılır, fire nasıl azaltılır?

Yaygın levha ebatları

• 2100 × 2800 mm: suntalam ve lamine levhada en yaygın ebat.
• 1830 × 3660 mm: MDF ve bazı lamine levhalarda kullanılır; büyük parça çıkarmaya uygundur.
• Arkalık (HDF, 8 mm): tedarikçiye göre 2100 × 2800 mm ya da 1830 × 2750 mm gibi ebatlarda.

Ebatlar üreticiye ve malzemeye göre değişir; sipariş öncesi tedarikçinize sorun. Levhanın kenarı ayrıca tıraşlanır: her kenardan yaklaşık 10 mm kullanılamaz diye düşünün.

Kesim planı (nesting) nedir?

Kesim planı, listedeki parçaların levha üzerine en az boşlukla yerleştirilmesidir. Amaç, mümkün olan en az levha kullanmaktır. Plan iki kısıta uyar: testere payı (genelde 3–4 mm, parçalar arasındaki kesim genişliği) ve damar yönü. Kâğıt üzerinde yapılan planda ilk parçalar iyi yerleşir, sonlara doğru boşluklar çözülemez; bu yüzden büyük atölyeler hesabı bilgisayara bırakır.

İki tür plan vardır. Giyotin (kılavuzlu) kesim, ebatlama testeresinin yaptığı gibi levhayı baştan sona giden çizgilerle bölür; uygulaması kolaydır, verimi biraz düşüktür. Serbest yerleşim CNC için uygundur, verimi yüksektir ama elle testerede uygulanamaz. Elle testeresi olan atölye giyotin planı seçmelidir.

Fire nedir, ne kadar normaldir?

Fire, levhanın kullanılmayan kısmıdır. Karışık mutfak işinde %10–15 civarı fire olağandır; çok sayıda aynı ölçüde parça olan işlerde bu değer %5'in altına inebilir. %25 üstü fire çoğunlukla plansızlığın ya da her dolabı ayrı ayrı kesmenin sonucudur.

Hesap basit: fire % = 100 × (1 − kullanılan parça alanı / toplam levha alanı). Örneğin 5,88 m² (2100 × 2800) tek levhada parçalar 4,7 m² tutuyorsa fire yaklaşık %20'dir.

Fireyi azaltmanın yolları

1. Tüm dolapları birlikte planlayın. Bir mutfağın bütün parçalarını aynı plana koyun; küçük parçalar büyüklerin arasındaki boşlukları doldurur.
2. Aynı malzeme ve kalınlığı bir arada planlayın. 18 mm beyaz, 18 mm meşe ve 8 mm arkalık ayrı planlardır.
3. Yerleşime uyan ölçüler kullanın. Derinliği 560 ya da 580 yaparsanız levha genişliği daha iyi bölünür; alışılmadık ölçüler boşluk bırakır.
4. Damar yönü kısıtını gerektiği kadar koyun. Düz renkli malzemede parçalar döndürülebilir; her parçayı boyuna kısıtlamak levha sayısını artırır.
5. Artık parçaları saklayın. Yeterince büyük artıkları (örneğin 300 × 600 mm üstü) işaretleyip saklayın; arkalık, çekmece yanı ya da küçük raf için kullanın.
6. Kesim ölçüsünü bandı hesaplayarak verin. Yanlış ölçü fire değil, hurda üretir.

Levha sayısı ve teklif

Levha sayısı, teklifin en büyük kalemidir. Toplam alandan hesap (toplam m² / levha m²) eksik kalır; gerçek sayı plan sonrası belli olur. Teklifte plan sonrası levha adedini kullanın. Fiyatı ham alandan verirseniz, fire beklediğinizden fazla çıktığında farkı kendiniz karşılarsınız.

Kesim sonrası düzen

Plan ne kadar iyi olursa olsun, kesimden sonra parçalar karışırsa kazanç kaybolur. Levhadan çıkan her parçayı numarayla etiketleyin (bkz. kesim listesi rehberi). Plan çıktısı her levhanın haritasını gösteriyorsa, kesimci parçaları bu haritadan doğrulayabilir.

Örnek: bir mutfağın levha hesabı

Toplam parça alanı 14 m² olan bir mutfak düşünün. Levha 2100 × 2800 mm ise levha alanı yaklaşık 5,88 m²'dir. 14 / 5,88 = 2,38 levha eder; yani en az 3 levha gerekir. Plan yapıldığında %15 fire ile 14 / 0,85 = 16,5 m² levha alanı, yani yaklaşık 2,8 levha, gerçekte 3 levha çıkar. %25 fire olsaydı 18,7 m² gerekirdi ve 4 levhaya çıkardı. Tek levhalık fark, atölye için ciddi maliyettir.

Levha yönü ve büyük parçalar

Boy dolabı yanı gibi 2100 mm ve üstü parçalar levhanın uzun kenarına yerleşir; bunlar planda ilk yerleştirilir. Ardından uzun parçalar arasında kalan şeritlere raf, alt ve üst gibi orta boy parçalar, en sonda çekmece yanı ve küçük parçalar konur. Bu sıralama, giyotin planında boşlukları küçültür. Kapaklar damar yönü kısıtı olduğu için çoğunlukla ayrı bir levhadan planlanır.

Panel testerede plan: şerit, boy, üçüncü kesim

Panel testere levhayı her seferinde baştan sona keser; plan bu yüzden aşama aşama kurulur. Önce levhanın kenarı tıraşlanır, çünkü fabrika kenarı çoğunlukla düzgün değildir. Birinci aşamada levha şeritlere bölünür; şeridin eni, içine girecek parçaların ölçüsüdür. İkinci aşamada şerit döndürülüp boylara kesilir, parçaların çoğu burada çıkar. Üçüncü aşamada bir boyun içinde yan yana duran parçalar ayrılır. Üçüncü kesim fireyi azaltır ama operatöre bir adım ekler; bazı atölyeler iki aşamada kalır.

Her kesim testere payı kadar malzeme yer, çoğu testerede 4–4,5 mm. Payı hesaba katmayan plan kâğıtta sığar, levhada sığmaz. Örneğin 2800 mm'lik levhada iki kenardan 10'ar mm tıraş, 720 mm'lik üç şerit ve 4,4 mm'lik üç testere payı birlikte 2193,2 mm tutar; geriye 606,8 mm kalır. 600 mm'lik kapak şeridi buraya sığar, 610 mm'lik sığmaz.

Aynı yerleşime düşen levhalar üst üste konup birlikte kesilebilir; testere kaç levhayı birden kesebiliyorsa kesim sayısı o kadar azalır. Şerit planında her kesim levhayı baştan sona geçtiği için parçalar CNC'nin serbest yerleşimindeki kadar sıkı dizilemez; buna karşılık testere payı çoğunlukla freze çapından incedir. Bu yüzden aynı listede kimi zaman aynı ya da daha az levha, kimi zaman bir levha fazla çıkar. İki planı yan yana görmeden karar vermeyin.

Fasona kestirirken

Fason kesimde levha ve fire hesabı genelde kesimciye aittir; ama bu, planı kontrol etmeyeceğiniz anlamına gelmez. Fasoncuya listeyi gönderirken malzeme, kalınlık, adet, damar yönü ve bantlı kenarları eksiksiz yazın; parçaları numaralandırın ve teslim alırken sayın. Her satıra bir parça yazın; kalınlığı ölçünün yanına yazmayın, "562x300x18" gibi bir satırda 18 adetle karışır, kalınlığı listenin başına bir kez yazın. Fasoncunun verdiği levha sayısı sizin hesabınızdan çok farklıysa nedenini sorun: damar kısıtı ya da farklı ebat sebep olabilir. Fason CNC'ye dosya veriyorsanız CNC için DXF rehberine bakın.

Karkas bu işte nasıl yardımcı olur?

Karkas kesim listesinden levha yerleşimini çıkarır; her levhanın haritasını ve kullanılan levha adedini gösterir. Kenar payı ve testere payı ayarlanır. Parçaların etiket haritası levha başına basılabilir, CNC için yerleşim DXF olarak alınır; levha sayısı teklife aktarılır. Panel testereyle kesen atölyede plan şerit şerit kurulur: kenar tıraşı, testere payı ve 2 ya da 3 kesim aşaması ayarlanır, operatör kesimleri ekranda sırayla izler, plan PDF olarak testerenin yanına gider. Liste yazılarak, Excel'den ya da fotoğraftan da girilebilir; Karkas CNC sayfasında örnek bir plan var. Bilgi için Erken erişim bölümüne bakın.